O ŁTN

Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów

Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe rozpoczęło swoją działalność od Walnego Zgromadzenia Konstytucyjnego w 1975 roku, kiedy to Łomża została stolicą województwa.
Cele działalności ŁTN
Celem Towarzystwa jest działalność popularyzatorska w zakresie nauki, inspirowanie i prowadzenie badań naukowych, szczególnie uwzględniających ziemię łomżyńską i obszar Polski północno-wschodniej. Istotny element działalności statutowej ŁTN to „gromadzenie materiałów naukowych ze szczególnym uwzględnieniem ziemi łomżyńskiej, jej przeszłości historycznej, dorobku, a także odrębności kulturowych i językowych”[ Statut Łomżyńskiego Towarzystwa Naukowego im. Wagów, roz. II, § 8, p. 3.].
Członkowie ŁTN
W chwili powstania ŁTN liczyło 73 członków, w następnych latach liczba ta stale wzrastała. W 2015 r. Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe liczyło 199 członków. Z tego 90 to kobiety. Do towarzystwa należy najwięcej osób ze stopniem magistra – 92, 6 magistra inżyniera, 56 ma stopień doktora, 12 – doktora habilitowanego, 30 spośród członków to profesorowie.
ŁTN cele statutowe realizuje przez organizowanie posiedzeń i sesji naukowych, seminariów doktoranckich oraz konferencji naukowych.
Prezesi ŁTN
Pierwszym prezesem Zarządu Towarzystwa był prof. Józef Babicz (zmarł w 2005 r.) z Instytutu Historii Nauki, Oświaty i Techniki PAN, który pełnił tę funkcję do 1988 roku. Następnie na prezesa wybrano prof. Michała Gnatowskiego z Instytutu Historii Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku. Jego następczynią została prof. Halina Karaś z Uniwersytetu Warszawskiego. Od 2014 r. prezesem jest prof. dr hab. Henryk Wnorowski z Uniwersytetu w Białymstoku.
Gabinet Janiny i Piotra Bańkowskich
Wizytówką Towarzystwa jest gabinet Janiny i Piotra Bańkowskich[ D.K. Rembiszewska, E. Żegalska, Zbiory Piotra Bańkowskiego w Łomżyńskim Towarzystwie Naukowym im. Wagów, [w:] Wybitni archiwiści łomżyńscy w służbie społeczeństwa, red. Dorota K. Rembiszewska, Hanna Krajewska, Łomża 2012, s. 63–70.]. Gabinet zajmuje jedno z pomieszczeń siedziby ŁTN i znajdują się w nim cenne kolekcje porcelany, obrazów i mebli, zabytkowy zegar. Jest to jedyna tego rodzaju kolekcja, którą w czerwcu 1993 r. wpisano do rejestru zabytków województwa łomżyńskiego. Meble i inne precjoza utrzymywane są systematycznie konserwowane, by zachować je w jak najlepszej formie.

Biblioteka ŁTN
Księgozbiór biblioteki ŁTN liczy ponad 15 tys. tytułów, w tym 1900 woluminów to księgozbiór ofiarowany Towarzystwu na mocy testamentu przez prof. Piotra Bańkowskiego, wieloletniego redaktora czasopisma archiwalnego „Archeion”. W zbiorach ŁTN 30 proc. stanowią starodruki oraz wydawnictwa z XIX i początku XX wieku. Bez wątpienia rarytasem bibliofilskim są publikacje dotyczące polskiego romantyzmu. Bogaty jest również zbiór wydawnictw encyklopedyczno-słownikowych od XIX w. po współczesne. Niemała część księgozbioru to książki i czasopisma zawierające informacje na temat ziemi łomżyńskiej i Kurpiów. Jest to najbogatszy tego typu kolekcja na terenie województwa podlaskiego.
Zbiór Piotra Bańkowskiego znajdujący się w ŁTN doczekał się opracowania. Teresa Fromelc-Pawelczyk – kierownik Działu Gromadzenia i Opracowania Zbiorów Biblioteki Miejskiej w Łomży w pracy licencjackiej[ Praca otrzymała w 2014 r. pierwszą nagrodę w konkursie Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej na najlepszą pracę magisterską i dyplomową o tematyce łomżyńskiej.] omówiła księgozbiór profesora Piotra Bańkowskiego w zbiorach ŁTN, zaś jej praca magisterska (obroniona w 2015 r.) dotyczyła starych druków w tym księgozbiorze.
Sekcje ŁTN
W towarzystwie sześć sekcji, które działają z różną aktywnością: ekonomiczna, historyczna, językoznawcza, przyrodnicza, weterynaryjna.
ŁTN prowadziło w ciągu 40 lat prowadziło kilkanaście seminariów doktorskich w zakresie historii, językoznawstwa, prawa, psychologii, rolnictwa, weterynarii. Były one dużym wsparciem merytorycznym dla przyszłych doktorów z różnych uczelni w kraju, m.in. Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu w Białymstoku.
W ŁTN największą aktywnością przez ostatnich dwadzieścia lat wykazuje się sekcja językoznawcza. Z powodzeniem starała się rozbudzić zainteresowania lokalnymi gwarami, czego przejawem było organizowanie przez wiele lat obozów gwaroznawczych. Ich efektem są nagrania tekstów gwarowych z kilkudziesięciu miejscowości byłego województwa łomżyńskiego. Część z nich została przetranskrybowana i znalazła się w trzytomowej publikacji Łomżyńskie teksty gwarowe[ H. Sędziak, Łomżyńskie teksty gwarowe, Łomża–Kielce 1996; H. Sędziak, M. Frąckiewicz, Łomżyńskie teksty gwarowe, cz. 2, Łomża 1999; H. Sędziak, D. Cybulska, Łomżyńskie teksty gwarowe ,cz. 3, Łomża 2005.]. Niestety, część materiałów zebranych podczas obozów nie znalazła się w zasobach ŁTN.
Prowadzono także badania nad gwarą i kultury kurpiowską, nad gwarami mieszkańców wsi i miast w dawnym województwie podlaskim. Rezultaty tych badań ogłoszono m.in. „Studiach Gwaroznawczych”[ „Studia gwaroznawcze. Pogranicze w języku i kulturze”, pod red. B. Falińskiej i H. Karaś, t. 1, Łomża 2011.], w kilkunastu tomach Polszczyzny Mazowsza i Podlasia, w «Słowniku dialektu knyszyńskiego» Czesława Kudzinowskiego[ D.K. Rembiszewska, «Słownik dialektu knyszyńskiego» Czesława Kudzinowskiego, Łomża 2007.], Łomżyńskich tekstach gwarowych[ H. Sędziak, Łomżyńskie teksty gwarowe, Łomża–Kielce 1996; H. Sędziak, M. Frąckiewicz, Łomżyńskie teksty gwarowe, cz. 2, Łomża 1999. H. Sędziak, D. Cybulska, Łomżyńskie teksty gwarowe, cz. 3, Łomża 2005.]. Poza tym organizowane są spotkania językoznawcze, na których popularyzowana jest wiedza z m.in. z zakresu językoznawstwa slawistycznego.
Aktywność sekcji historycznej przejawiała się opracowaniach biograficznych osób zasłużonych dla ziemi łomżyńskiej lub z nią związanych, m.in rodziny Wagów, Piotra Bańkowskiego, Adama Chętnika, Heleny Czernek, Stanisława Dworakowskiego, Stefanii Karpowicz, Stanisława Antoniego Szczuki, Rajmunda Rembielińskiego.
W ostatnich latach uaktywnia się grupa ekonomistów. Efektem współpracy ŁTN, Łomżyńskiej Izby Przemysłowo-Handlowej i Wydziału Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku są cykliczne (od 2012 r.) Łomżyńskie spotkania z ekonomią prowadzone przez prof. Henryka Wnorowskiego z UwB.
Konferencje organizowane przez ŁTN
ŁTN zaznacza swoją obecność w środowiskach naukowych szczególnie przez organizowanie i współorganizowanie konferencji. Ma ich na swoim koncie kilkadziesiąt – od historycznych (np. Wkład prof. Bohdana Winiarskiego w umocnienie zgody między narodami – 1978 r., Stosunki polsko-żydowskie w regionie łomżyńskim w XIX i XX wieku – 2001 r., Ewangelicy na Mazowszu północno-wschodnim – 2004 r., Badacze ziemi łomżyńskiej – 2005 r.), przez archiwistyczne (np. Wybitni archiwiści łomżyńscy w służbie społeczeństwa – 2010 r., Rody i rodziny Mazowsza i Podlasia. Archiwalne źródła do badań genealogicznych – 2012 r.,), ekonomiczne (Bariery i czynniki wzrostu regionu łomżyńskiego – 2002 r.), weterynaryjne (np. Dobrostan i bioasekuracja – ważne elementy współczesnej bujatryki – 2012 r.) po językoznawcze (np. Witold Doroszewski. Mistrz i nauczyciel – 1994 r., Dziedzictwo językowe ziemi łomżyńskiej. Kultura materialna – 1997 r., Nazwy osobowe i miejscowe Mazowsza i Podlasia – 2003 r.).
Działalność wydawnicza
ŁTN w ciągu 40 lat działalności opublikowało ponad 100 pozycji.
Od 26 lat wydawane są „Studia Łomżyńskie” – rocznik zamieszczający teksty członków Towarzystwa. W tomach występują stałe działy: Studia i artykuły, Miscellanea, Biografie, Dokumenty, Recenzje i omówienia, Informacje. Od tomu 26 redaktorem naczelnym jest Krzysztof Sychowicz.
Ważne miejsce wśród publikacji zajmują biografie osób związanych z regionem, o czym wspomniano wyżej. Można tu wymienić choćby: Rajmund Rembeliński – jego czasy i jego współcześni, pod red. A. Barszczewskiej-Krupy, Warszawa 1989; Piotr Bańkowski (1885–1976), pod red. M. Gnatowskiego, Białystok–Łomża 1991; Roman Michałowski, Stanisław Michałowski (1843–1914), Łomża 1992; Jerzy Wiśniewski (1928–1983), pod red. A. Dobrońskiego, Łomża 2000; Jakub Waga – pedagog i uczony, pod red. W. Grębeckiej, Łomża 2001.
Wydano 14 tomów z serii Polszczyzna Mazowsza i Podlasia. Zawierają one teksty z zakresu dialektologii, onomastyki, pragmatyki językowej, mowy miast i miasteczek. Obecnie instytucją sprawczą tej serii jest Towarzystwo Kultury Języka Oddział w Łomży.
W swoim dorobku edytorskim ŁTN ma także publikacje z zakresu weterynarii (np. Z kart historii weterynarii regionu północno-wschodniej Polski, Łomża 2009), przyrody (np. Narew w dziejach i współczesności Mazowsza i Podlasia, Łomża 2004), historii oświaty (np. W. Jemielity, Szkoły średnie i zawodowe w województwie białostockim w latach 1919–1939, Łomża 1991) oraz wydawnictwa albumowe (np. K.J. Samusikowie, Dwory w Łomżyńskiem, Łomża 2000). Dużym uznaniem cieszy się seria Archiwalia a badania regionalne. Dotychczas ukazały się cztery tomy, w przygotowaniu są dwa następne[ Wybitni archiwiści łomżyńscy w służbie społeczeństwa, pod red. H. Krajewskiej, D.K. Rembiszewskiej, Łomża 2012; Materiały źródłowe do dziejów ziemi łomżyńskiej w archiwach Polski i na Wschodzie, red. D.K. Rembiszewska, H. Krajewska, Łomża 2014; Rody, rodziny Mazowsza i Podlasia. Źródła do badań genealogicznych, red. D.K. Rembiszewska, H. Krajewska, Łomża 2014, Powstanie styczniowe na Mazowszu północno-wschodnim i Podlasiu, red. D.K. Rembiszewska, J. Łupiński, Łomża 2015.].
Sprzedaż książek odbywa się w sposób bezpośredni – w siedzibie wydawnictwa (ul. Długa 13, Łomża) oraz przez księgarnię internetową (http://sklep.ltn.lomza.pl/). Okazjonalnie publikacje są sprzedawane przy okazji konferencji, seminariów, promocji książek.
W 2016 r. Zarząd ŁTN powołał Radę Wydawniczą (przewodniczy jej Dorota Rembiszewska), której zadaniem jest sprawowanie opieki merytorycznej nad publikacjami wydawanymi w ŁTN.


Opracowała Dorota Rembiszewska